شلیک موشک ایرانی همزمان با توپ آزادی | همه آنچه باید درباره «پروژه آزادی» ترامپ در تنگه هرمز بدانید
رویداد۲۴ | ترامپ در پستی در شبکه تروث سوشال در روز یکشنبه اعلام کرد که این طرح که «پروژه آزادی» (Project Freedom) نام دارد، قرار است صبح دوشنبه در خاورمیانه آغاز شود. این اعلام در حالی صورت گرفت که جزئیات دقیقی درباره نحوه اجرای آن ارائه نشده و همزمان دو کشتی در منطقه گزارش دادهاند که هدف حمله قرار گرفتهاند.
ترامپ نوشت: «کشورهای سراسر جهان، که تقریباً هیچکدام در این مناقشه خاورمیانه دخیل نیستند، از آمریکا خواستهاند کمک کند کشتیهایشان که در تنگه هرمز گرفتار شدهاند آزاد شوند. این کشورها هیچ نقشی در این درگیری ندارند و صرفاً ناظران بیطرف و بیگناه هستند.» او افزود: «برای خیر ایران، خاورمیانه و ایالات متحده، به این کشورها گفتهایم کشتیهایشان را بهصورت امن از این آبراههای محدود هدایت خواهیم کرد تا بتوانند به فعالیت اقتصادی خود ادامه دهند.»
بسته شدن عملی تنگه هرمز باعث آشفتگی در بازارهای جهانی، افزایش قیمت نفت و اختلال در جریان انتقال محصولات کشاورزی و پتروشیمی شده است.
ترامپ این اقدام را «حرکتی بشردوستانه» از سوی آمریکا و کشورهای منطقه، «بهویژه به نفع ایران» توصیف کرد، اما در عین حال هشدار داد هرگونه مداخله در این روند «با قدرت پاسخ داده خواهد شد.»
سنتکام هم در بیانیهای تصریح کرد که نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده از تاریخ ۴ می (امروز) پشتیبانی از «پروژه آزادی» را برای بازگرداندن آزادی کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز آغاز خواهند کرد.
در این بیانیه آمده: این مأموریت که به دستور رئیسجمهور آمریکا انجام میشود، از کشتیهای تجاری که قصد عبور آزادانه از این گذرگاه حیاتی تجارت جهانی را دارند، حمایت خواهد کرد. حدود یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان و حجم قابل توجهی از سوخت و محصولات کود شیمیایی از طریق این تنگه جابهجا میشود.
برد کوپر، فرمانده سنتکام، گفت: «حمایت ما از این مأموریت دفاعی برای امنیت منطقهای و اقتصاد جهانی ضروری است، در حالی که همزمان محاصره دریایی را نیز حفظ میکنیم.»
ساعاتی پس از این اظهارات، ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، اعلام کرد که این اقدام نقض آتشبس محسوب میشود. او نوشت: «هرگونه دخالت آمریکا در نظم دریایی جدید تنگه هرمز نقض آتشبس خواهد بود. تنگه هرمز و خلیج فارس با پستهای توهمی ترامپ اداره نمیشوند.»
وضعیت تنگه هرمز چگونه است؟
بیشتر بخوانید:
ارباب تنگهها | از هرمز تا تایوان؛ چگونه تنگه به شاه کلید امپراتوری بدل شد؟
تنگه هرمز کجاست و اهمیت سیاسی و اقتصادی آن در چیست؟
بیشتر ترددهای تجاری از اوایل مارس متوقف شده است؛ زمانی که ایران در واکنش به آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، تنگه را نظامی کرد. این آبراه یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان است و حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند. از همان روزهای نخست ترامپ بارها از کشورهای مختلف و ناتو برای آزاد سازی تنگه هرمز دعوت کرده است. هیچ یک از کشورها حاضر به همکاری با آمریکا و خطر کردن در تنگه تحت کنترل ایران نشده اند.
پس از توافق موقت آتشبس میان آمریکا و ایران در ۸ آوریل، تنگه برای مدت کوتاهی باز شد، اما ظرف چند ساعت دوباره بسته شد. ایران اعلام کرد تا زمانی که حملات اسرائیل به لبنان ادامه دارد، تنگه بسته خواهد ماند.
از ۱۳ آوریل، آمریکا محاصره دریایی علیه کشتیهای مرتبط با ایران اعمال کرده که اقتصاد ایران را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده از آغاز این محاصره، ۴۹ کشتی تجاری را وادار به بازگشت کرده است. آمریکا همچنین دستکم دو نفتکش مرتبط با ایران را توقیف کرده و در مقابل، ایران نیز دو کشتی تجاری خارجی را بازداشت کرده است.
ترامپ همچنین دستور داده هر قایقی که اقدام به مینگذاری در تنگه کند «هدف قرار گرفته و نابود شود.»
در همین حال، آمریکا شرکتهای کشتیرانی را تهدید کرده در صورت پرداخت پول به ایران برای عبور از تنگه، با تحریم مواجه خواهند شد. پیش از این، ایران با برخی کشورها توافقهایی برای عبور کشتیهایشان در ازای دریافت هزینه انجام داده بود.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد درآمد ایران از این محل کمتر از ۱.۳ میلیون دلار بوده که در مقایسه با درآمدهای پیشین نفتی «ناچیز» است.
همزمان، چالشها در عبور از تنگه ادامه دارد. روز یکشنبه، برای نخستینبار از ۲۲ آوریل، کشتیها در حال عبور هدف حمله قرار گرفتند. یک کشتی باری در شرق تنگه توسط چند قایق کوچک مورد حمله قرار گرفت. گزارشی از تلفات منتشر نشده است.
ایران این حمله را رد کرده و اعلام کرده کشتی صرفاً برای بررسی مدارک متوقف شده بود.
یک نفتکش دیگر نیز در نزدیکی بندر فجیره امارات هدف «پرتابههای ناشناس» قرار گرفته است.
مقامهای بریتانیایی اعلام کردهاند امنیت دریایی در این منطقه همچنان در سطح «تهدید بحرانی» قرار دارد.
طبق اعلام سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO)، از آغاز جنگ تاکنون دستکم ۲۹ حمله به کشتیها در این منطقه رخ داده که به کشته شدن حداقل ۱۰ ملوان و زخمی شدن تعدادی دیگر انجامیده است.
اما مهمترین تحول، ظهر امروز در تنگه هرمز رخ داده است. بر اساس گزارش خبرگزاری فارس، ایران با دو موشک به ناوچه نیروی دریایی آمریکا حمله کرده است. این خبرگزاری گفته «این ناوچه که امروز (دوشنبه) با نقض امنیت تردد و کشتیرانی در حوالی جاسک به قصد عبور از تنگه هرمز حرکت کرده بود، پس از بیتوجهی به هشدار نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران، هدف حمله موشکی قرار گرفت.»
در خبر فارس آمده که ناوچه بعد از اصابت مجبور به عقب نشینی شده و «جمهوری اسلامی ایران پیش از این بارها اعلام کرده بود که هرگونه عبور و مرور از تنگه هرمز بدون اخذ مجوز رسمی از ایران امکانپذیر نیست و هرگونه نادیده گرفتن این هشدار، با پاسخ قاطع نیروهای مسلح روبهرو خواهد شد.»
چند کشتی در تنگه گیر افتادهاند؟
بیشتر بخوانید: تنش تازه در آبهای جنوبی؛ آتش بس نقض شد؟ | ماجرای حمله به کشتی توسکا چیست؟
بر اساس گزارش IMO، حدود ۲۰ هزار دریانورد در نزدیک به ۲ هزار کشتی از جمله نفتکشها، کشتیهای باری و حتی کشتیهای مسافرتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند.
بسیاری از این کشتیها با کمبود غذا، آب آشامیدنی، سوخت و سایر ملزومات مواجهاند. بخش زیادی از خدمه این کشتیها از کشورهای هند و جنوب و جنوبشرق آسیا هستند.
طرح آمریکا چگونه اجرا خواهد شد؟
در خبر رسمی سنتکام گفته شده «این طرح، قرار است اقدامات دیپلماتیک را با هماهنگی نظامی ترکیب کند.» هرچند روشن نیست این اقدام دیپلماتیک، با همکاهنگی ایران است یا خیر.
سنتکام گفته پشتیبانی نظامی آمریکا از این پروژه شامل ناوشکنهای مجهز به موشک هدایتشونده، بیش از ۱۰۰ فروند هواپیمای مستقر در دریا و خشکی، سامانههای بدون سرنشین چندمنظوره و ۱۵ هزار نیروی نظامی خواهد بود.
با این حال، هنوز مشخص نیست این عملیات دقیقاً چگونه اجرا خواهد شد.
صبح امروز فرماندهی ارتش امریکا در منطقه (سنتکام) اعلام کرد کشتی تجاری توسکا و ۲۲ نفر از کارکنان آن به پاکستان منتقل شدند تا به ایران تحویل داده شوند. این یکی از کشتیهای توقیفی ایران در دست آمریکا بود. این کشتی تجاری ایران در ماه گذشته در برنامه محاصره دریایی ایران، توسط ارتش امریکا در دریای عرب اقیانوس هند توقیف شده بود. مشخص نیست آیا آزادی این کشتی، بخشی از روند تنش زدایی در تنگه هرمز به منظور اجرای «پروژه آزادی» است یا خیر.
فرمانده سنتکام، دریاسالار برد کوپر، گفته: «حمایت ما از این مأموریت دفاعی برای امنیت منطقه و اقتصاد جهانی ضروری است، در حالی که محاصره دریایی نیز ادامه دارد.»
روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده که این مأموریت فعلاً شامل اسکورت مستقیم کشتیها توسط نیروی دریایی آمریکا نیست.
جاناتان هکت، کارشناس سابق عملیات ویژه نیروی دریایی آمریکا به نشریه تایم گفته حتی اگر آمریکا بخواهد، توان اسکورت صدها کشتی را ندارد: «تنها حدود ۱۲ شناور برای چنین مأموریتی وجود دارد، در حالی که پیش از جنگ روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از تنگه عبور میکردند. این از نظر عددی ممکن نیست.»
او همچنین گفته برخی کشتیها حتی با وجود اسکورت نیز تمایلی به عبور ندارند، بهویژه اگر شرکتهای بیمه تضمین ندهند.
جنیفر پارکر، افسر سابق نیروی دریایی استرالیا، نیز گفته این مأموریت احتمالاً بیشتر بهدنبال «تغییر شرایط امنیتی» و ایجاد احساس امنیت برای کشتیهاست، نه اسکورت مستقیم آنها.
گام بعدی چیست؟
در حالی که آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز در تقابل قرار دارند، مذاکرات برای پایان جنگ همچنان ادامه دارد. ایران در حال بررسی پاسخ آمریکا به پیشنهاد ۱۴ بندی خود است.
دور دوم مذاکرات مستقیم متوقف شده، اما گفتوگوها بهصورت غیرمستقیم و از طریق میانجیهایی مانند پاکستان ادامه دارد.
اختلافات اصلی پابرجاست؛ آمریکا خواهان امتیازات جدی از ایران در حوزه برنامه هستهای است، از جمله تحویل اورانیوم غنیشده. در مقابل، ایران خواستار لغو تحریمها، پایان محاصره دریایی و توقف حملات در منطقه شده است.
اجرای «پروژه آزادی» میتواند آتشبس شکننده را از بین ببرد و درگیریها را از سر بگیرد.
ایران تأکید کرده که کنترل تنگه هرمز را حتی پس از جنگ حفظ خواهد کرد و هشدار داده هرگونه حضور نظامی خارجی در این منطقه با پاسخ نظامی مواجه خواهد شد. این هشدار دقایقی پیش عملی شده و ناو آمریکایی هدف موشکهای ایرانی قرار گرفته.
ترامپ نیز در پایان نوشته: «حرکت کشتیها تنها برای کمک به مردم، شرکتها و کشورهایی است که هیچ تقصیری ندارند و قربانی شرایط شدهاند.»
